Dedicato a Peppino
In collaborazione con Salvatore Farci
Bellu contu
Una
borta ci fiat una pittica famiglia chi biviat ind'una domixedda unu
pagu foras de una bidda matuca. In custa famigliedda ci fiat su babbu,
chi si tzerriada Martinu, sa mamma Efisia e Boiccheddu, su fillixeddu.
Su pippiu teniat is pilus colori 'e castangia e is ogus nieddus alluttus
gi est cosa. Fianta meda poburus e tenianta scètti sa domixedda
e unu bell'arrogu 'e terrenu aundi ci fiat unu pagu de boscu. Martinu
faiat 8U linnarxiu ma non tenendi ne carru, ne atru po trasportai
sa linna, da deppiat bendi a unu chi sin di da pigada cun un'autocarru.
Ndi ricavada pagu cosa, giustu su tanti po donai a pappai sa famiglia.
Su terrenu diat tentu in heredidadi de unatzia sua arricca e fiat
finzas terra bona po essi traballada ma Martinu non teniat su cumenti
po du traballai cumenti iat essiri loffiu issu poita non teniat is
tubus po s'irrigazioni e non teniat nimmancu tottus is ainas chi serbinti
ma scètti unu marroni. Traballendi cumenti unu cundannau s'omini
arrennesciat a coltivai unu pagu de birdura e de legumini scètti
a cumenzai de sa fini de s'ierru finzas a maju. Mancai in grandu poberesa,
Martinu e sa pobidda fiant sempri allirgus e azzettanta cun serenidadi
is difficultadis de sa propria esistentzia. In domu mancanta medas
cosas e d' ogna dì su mandiari fiat fattu de patatas, pulenta,
farri e legumini chi arregolliat in su cungiau cosa sua. Boiccheddu
cresciada e cumenzada a cumprendi sa poberesa de babbu e de mamma
e ndi ddi pariat mali. Ananti 'e a issus faiat a biri de essir allirgu
ma candu abarrat solu s'intristiat meda. Cussu mengianu puru si fiat
accostau a su boscu e si fiat setziu tristu e affliggiu appitzus de
unu truncu de matta chi 'ndi fiat arruta. ~'E poita prangis",du
preguntada,tott'e un'orta una boxi.
Su picioccheddu, spantau, hiat ampuau sa conca e a is ogus suus fiat
cumparia una bellissima piciocca chi arrieda cun dulcesa. Boiccheddu
pensada chi forzis fiat sonnendi a ogus abertus.
Sa bella.piciocca si fiat accostada a su truncu e si fiat setzia accanta
'e su picioccheddu chi, però, abarrat cittiu. Inzandus picioccheddu
non mi naras cali est su motivu de sa tristesa cosa tua"? Ma
Tui chini ses"? Hiat pregontau spantau su pippiu.
Tui ses una sennora. Mamma narat sempri chi is sennoras funti meda
bellas e portant bistimentas meravigliosas", hiat nau Boiccheddu
in su mentris chi mirada meravigliau su bellissimu manteddu chi portada
sa piciocca, Deu connosciu sa pena cosa tua, pippieddu miu, mancai
tui no ti siasta cunfidau cun mei, Deu scìu chi sunfris po
sa poberesa de babbu e de mamma, ma tui ses fortunau poita issus funti
bonus e ti bolinti meda beni. Happu dicidiu de s'aggiudai e has a
biri chi, a pagu a pagu, babbu tuu had'a procurai su dinai po curai
mamma tua e po si comprai calencunu bistiri bellu". ~~Ma cumenti
fais a isciri custas cosas nostras? Tui deppis essiri una Fada, berus"?
~~Hoindì casi nisciunus prus creidi in is Fadas. Scètti
is pippius bonus e notzentis coment'e a tui funti convintus chi is
Fadas ci sianta ancora hoi. A ogni modu t'arrecumandu de non chistionai
cun nisciunus de custu nostru incontru. Custu deppiri abarrai su segretu
nostru e deu t'happa aggiudai scètti a custa cundizioni".
Su pippiu hiat fattu sinnu ca gei e sa Fada hiat continuau: .immoi
t'happa nai ita deppis fai po aggiudai a babbu tuu. Fai oberri cun
su
marroni
unu bellu pagu de sruccus e ci fais ponniri una parti de su semini
de birduras e de legumini chi teneis. Has cumprendiu beni"?,
Cumenti fiat torrau a domu su picioccheddu fiat curtu and'e su babbu
e diat pregau de fai is sruccus e de cuberri is seminis cun sa terra.
"Ma castia chi is seminis non hanta a germogliai, fillu miu,
poita su terrenu, in kustu periudu esti meda asciuttu e, duncas, hiat
essiri unu traballu inutili". Ma accatendisì de su disprexeri
de su piciocceddu, Martinu si fiat cummoviu , "Bandat beni, happ'a
preparai i sruccus chi has domandau". Accabau su traballu, su
babbu hiat piagau in brazzu su pippiu, si ddu fiat postu a "quadd'e
proceddu" e fiat furriau a domu. S'incrasi, a s'obrescidroxiu,
s'omini fiat bessiu po andai a fai linna in boscu, Arant'e s'eca ci
viada una craba chi si fiat accostada a issu belendi, Martinu hiat
pensau chi s'animali depiat essiri fuiu de calencunu tallu chi pasciat
in monti. Hiat domandau a sa pobidda unu strexiu poita sa craba teniat
is tittas tostadas de su meda latti e toccada a da mulli. Hiat donau
su latti mullidu a sa femmina cosa sua e diat nada de preparai po
tottus unu cicaroni de latti cun caffei de orxiu. Sa craba però
abarrradat accanta de s'omu e no ammostradat signali de si nd' olli
andai. Martinu fiat dubitosu, Dopu hiat decidiu de andai a bidda po
denunciai in Comunu e a is carabineris sa presentzia de sa craba in
domu sua, Diat nau finzas a atra genti chi connosciat is crabaxius
de su logu sperendi chi su meri si fazzessit ainnanti e ndi pighessit
s'animali, A sa bessida de bidda diadat attobiau s'amigu Giuanni:
"femmu circhendi propriu a tui, Martinu, poita ti deppu domandai
unu grandu prexeri. Mi seu comprau su trattori po traballai is bingias
e is fruttetus e, po immoi, non tengu prus abbisongiu de su mulu.
Poi mulleri mia esti ponendimì in gruxi poita olliri chi ci
oghi de domu su mulu ca no podit sopportai su fragu de sa stadda.
E sigumenti mi dispraxidi a ddu bendiri, ti pregu de midd'aguantai
tui assumancu po unu pagu 'e tempus. Ti 'ongu finzas s'arau, su carrettoneddu
e tott' is ainas," "Ti ringraziu meda Giuanni ma non potzu
propriu accettai poita no tengu su dinai po ti pagai su prestidu,
" E chini t'hat domandau dinai?" Hiat arrespustu Giuanni,
"Ti dongu tottu gratis e t'happ' aggiudai a fairi s'arricoveru
po su mulu e po su carrettoneddu. Tui d'hasi a podir'usai cumenti
mellus creisi e seu cuntentu de ddu prestai a tui poita ses un'omini
onestu e cuscenziosu e sciu puru c'hasi a imperai tottu beni. E un'antra
cosa, Martinu, deu no seu ancora praticu de su trattori e no mi bollu
ponniri a traballai in is bingias e in is fruttetus cosa mia poita
timu de fai dannu. Po igussu ti pregu de mi permitti de mi fai provai
in su terrenu cosa tua e, si ses de accordiu, ddu potzu arai e fresai
tottu cantu esti, Naturalmenti, non t'hat a costai unu soddu, bistu
ca mi fais unu prexeri mannu" , Martinu hiat ringratziau s'amigu
e si fiat incamminau conca a domu pensendi a sa fortuna chi ddi fiat
capitada e pensendi puru de ringratziai a Deus Hiat essi potziu fai
medas traballus in su terrenu cosa sua in s'attongiu e speraiat de
fai calencunu soddu in prusu. Candu fiat arribau a domu Boiccheddu
fiat curtu contr'a su babbu po ddi nai chi is seminis fiant nascius.
No podir' essiri, fillu miu, funti passadas scètti pagus dis
de chi ddus happu seminaus, Duncas is seminis no podint essiri pillonaus,
Su pippiu ddiat pigau sa manu e ddiat portau aundi su babbu hiat fattu
is sruccus. Martinu, a custu puntu, hiat biu chi veramenti is seminis
hiant pillonau. S'omini fiat atturau meravigliau e dubbiosu pensendi
chi intra pagu dis su soli hiat a essiri siccau tottu. A su fillixeddu
no hiat nau nudda po no ddu intristai. Su mengianu e tottu Giuanni
fiat beniu a ddu portai su mulu, su carrettoneddu e unu bellu pagu
de ballas de foraggiu. Cun s'aggiudu de s'amigu, Martinu, cun truncus
e sidas de linna frisca, hiat fattu su ricoveru po sa bestiedda e
po su carrettoni, A merì Giuanni fiat benniu cun su trattori
hiat traballau fintzas a s'incrasi po arai e fresai tottu su terrenu.\pard
Appustis
chi s'amigu s'in ddi fiat andau, Martinu si fiat arregordau de is
germoglius chi fianta spuntaus e fiat andau a ddu controllai impari
a su piciocceddu. Boicheddu hiat ammostrau a su babbu is prantixeddas
chi fianta nascias e crescianta vigorosasn In pagu tempus in su terrenu
ci fianta migliaias de fundus de insalada de varius tipus, de prantixeddas
de fasoleddu, de pisurci, de perdingianu e de piberoni, Pariada chi
s'erbagiu e is lequminis no essinti sunfriu po nudda sa siccagna.
Una xida dopu, Martinu hiat pigau sa sporta chi usada po portai sa
linna de su boscu e hiat cumentzau a ndi tirai is fundus prus cumprius
de cuppetta e de lattia biunda, Hiat arregotu unu bellu pagu de cadinus
de birdura e ddus hiat carrigaus in su carru; hiat attaccau su mulu
e fiat calau a bidda, Hiat firmau su carru innantis a sa buttega de
frutta e birdura de s'amigu suu Franciscu a su cali hiat pregontau
si ddi comprada unu pagu 'e cosa. Franciscu si fiat accostau a su
carrettoneddu e fiat atturau senz'e fueddu castiendi is fundus pruppurus
e cumpattus de s'insalada, Hiat pigau unu fundu de lattia e, appustis
chi diat aprezzau su pesu, hiat nau chi depiat pesai assumancu très
kilus, Cun unu gorteddu hiat segau a metadi unu fundu de cuppetta
e hiat notau chi a s'internu fiatcumpattu, carnosu e croccanti. ~~Aundi
has pigau kusta birdura Martinu? No hemmu mai biu insalada aicci bella"
~~D'happu traballada in su terrenu miu e m'hiat fai prexeri si mi
ndi comprestisti unu pagu" hiat arrespustu Martinu, ~~Atru che
comprai unu pagu; ti dda pigu tottu e ti dda pagu beni". Hianta
portau tottu sa birdura ind'unu locali a fiancu de sa butteqa e s'amigu
d'hiat pesada cun sa balanza a contrappesus. ~~Funti 150 kilus de
cuppetta e 130 de lattia, Sa prima ti dd'happu a pagai a duamilaecincuxentus
francus su kilu e sa lattia a duamila francus. Ti andada? Si ci fessiri
bona benda, e non ddi dubitu, speru de ti porir donai calencuna cosa
in prusu a condizioni chi tottu su chi produsis ddu portis a mei.
Cumenti scis deu serbu quasi tott'is buttegas de bidda e de is biddas
accanta. Fait biri kustu merì po ti donai su dina i" .
Martinu non ddi podiat prus de su prexiu; fiat a su settimo cielo"
po sa cuntentesa e appenas torrau a domu hiat contau tottu cantu a
sa pobidda. Buiccheddu castiada su babbu cun teneresa e in su mentris
is lagrimas dd' inciundianta sa cara. Su babbu dd'hiat pigau in brazzus
e dd'hiat losingau a longu.
Dopu
un paghedd 'e ora su pippiu ' fiat torrau a si setzi asuba e su truncu
in s'aspettu de torrai a birri sa piciocca desu manteddu asulu,. Abetta,
abetta, si fiat dormiu. Sa Fada ddia biu allombucau e accancarronau,morte
frius e ddia imbussau cun su mantellu suu chi fiat callenti. No si
fianta bius prusu ma kussu mantu hiat protettu su picioccheddu po
tottu sa fida.
Roberto Pili - Assemini - 2002