Dedicato a Peppino
In collaborazione con Salvatore Farci
Bellu contu

Una borta ci fiat una pittica famiglia chi biviat ind'una domixedda unu pagu foras de una bidda matuca. In custa famigliedda ci fiat su babbu, chi si tzerriada Martinu, sa mamma Efisia e Boiccheddu, su fillixeddu. Su pippiu teniat is pilus colori 'e castangia e is ogus nieddus alluttus gi est cosa. Fianta meda poburus e tenianta scètti sa domixedda e unu bell'arrogu 'e terrenu aundi ci fiat unu pagu de boscu. Martinu faiat 8U linnarxiu ma non tenendi ne carru, ne atru po trasportai sa linna, da deppiat bendi a unu chi sin di da pigada cun un'autocarru. Ndi ricavada pagu cosa, giustu su tanti po donai a pappai sa famiglia. Su terrenu diat tentu in heredidadi de unatzia sua arricca e fiat finzas terra bona po essi traballada ma Martinu non teniat su cumenti po du traballai cumenti iat essiri loffiu issu poita non teniat is tubus po s'irrigazioni e non teniat nimmancu tottus is ainas chi serbinti ma scètti unu marroni. Traballendi cumenti unu cundannau s'omini arrennesciat a coltivai unu pagu de birdura e de legumini scètti a cumenzai de sa fini de s'ierru finzas a maju. Mancai in grandu poberesa, Martinu e sa pobidda fiant sempri allirgus e azzettanta cun serenidadi is difficultadis de sa propria esistentzia. In domu mancanta medas cosas e d' ogna dì su mandiari fiat fattu de patatas, pulenta, farri e legumini chi arregolliat in su cungiau cosa sua. Boiccheddu cresciada e cumenzada a cumprendi sa poberesa de babbu e de mamma e ndi ddi pariat mali. Ananti 'e a issus faiat a biri de essir allirgu ma candu abarrat solu s'intristiat meda. Cussu mengianu puru si fiat accostau a su boscu e si fiat setziu tristu e affliggiu appitzus de unu truncu de matta chi 'ndi fiat arruta. ~'E poita prangis",du preguntada,tott'e un'orta una boxi.

Su picioccheddu, spantau, hiat ampuau sa conca e a is ogus suus fiat cumparia una bellissima piciocca chi arrieda cun dulcesa. Boiccheddu pensada chi forzis fiat sonnendi a ogus abertus.

Sa bella.piciocca si fiat accostada a su truncu e si fiat setzia accanta 'e su picioccheddu chi, però, abarrat cittiu. Inzandus picioccheddu non mi naras cali est su motivu de sa tristesa cosa tua"? Ma Tui chini ses"? Hiat pregontau spantau su pippiu.

Tui ses una sennora. Mamma narat sempri chi is sennoras funti meda bellas e portant bistimentas meravigliosas", hiat nau Boiccheddu in su mentris chi mirada meravigliau su bellissimu manteddu chi portada sa piciocca, Deu connosciu sa pena cosa tua, pippieddu miu, mancai tui no ti siasta cunfidau cun mei, Deu scìu chi sunfris po sa poberesa de babbu e de mamma, ma tui ses fortunau poita issus funti bonus e ti bolinti meda beni. Happu dicidiu de s'aggiudai e has a biri chi, a pagu a pagu, babbu tuu had'a procurai su dinai po curai mamma tua e po si comprai calencunu bistiri bellu". ~~Ma cumenti fais a isciri custas cosas nostras? Tui deppis essiri una Fada, berus"? ~~Hoindì casi nisciunus prus creidi in is Fadas. Scètti is pippius bonus e notzentis coment'e a tui funti convintus chi is Fadas ci sianta ancora hoi. A ogni modu t'arrecumandu de non chistionai cun nisciunus de custu nostru incontru. Custu deppiri abarrai su segretu nostru e deu t'happa aggiudai scètti a custa cundizioni". Su pippiu hiat fattu sinnu ca gei e sa Fada hiat continuau: .immoi t'happa nai ita deppis fai po aggiudai a babbu tuu. Fai oberri cun su

marroni unu bellu pagu de sruccus e ci fais ponniri una parti de su semini de birduras e de legumini chi teneis. Has cumprendiu beni"?, Cumenti fiat torrau a domu su picioccheddu fiat curtu and'e su babbu e diat pregau de fai is sruccus e de cuberri is seminis cun sa terra. "Ma castia chi is seminis non hanta a germogliai, fillu miu, poita su terrenu, in kustu periudu esti meda asciuttu e, duncas, hiat essiri unu traballu inutili". Ma accatendisì de su disprexeri de su piciocceddu, Martinu si fiat cummoviu , "Bandat beni, happ'a preparai i sruccus chi has domandau". Accabau su traballu, su babbu hiat piagau in brazzu su pippiu, si ddu fiat postu a "quadd'e proceddu" e fiat furriau a domu. S'incrasi, a s'obrescidroxiu, s'omini fiat bessiu po andai a fai linna in boscu, Arant'e s'eca ci viada una craba chi si fiat accostada a issu belendi, Martinu hiat pensau chi s'animali depiat essiri fuiu de calencunu tallu chi pasciat in monti. Hiat domandau a sa pobidda unu strexiu poita sa craba teniat is tittas tostadas de su meda latti e toccada a da mulli. Hiat donau su latti mullidu a sa femmina cosa sua e diat nada de preparai po tottus unu cicaroni de latti cun caffei de orxiu. Sa craba però abarrradat accanta de s'omu e no ammostradat signali de si nd' olli andai. Martinu fiat dubitosu, Dopu hiat decidiu de andai a bidda po denunciai in Comunu e a is carabineris sa presentzia de sa craba in domu sua, Diat nau finzas a atra genti chi connosciat is crabaxius de su logu sperendi chi su meri si fazzessit ainnanti e ndi pighessit s'animali, A sa bessida de bidda diadat attobiau s'amigu Giuanni: "femmu circhendi propriu a tui, Martinu, poita ti deppu domandai unu grandu prexeri. Mi seu comprau su trattori po traballai is bingias e is fruttetus e, po immoi, non tengu prus abbisongiu de su mulu. Poi mulleri mia esti ponendimì in gruxi poita olliri chi ci oghi de domu su mulu ca no podit sopportai su fragu de sa stadda. E sigumenti mi dispraxidi a ddu bendiri, ti pregu de midd'aguantai tui assumancu po unu pagu 'e tempus. Ti 'ongu finzas s'arau, su carrettoneddu e tott' is ainas," "Ti ringraziu meda Giuanni ma non potzu propriu accettai poita no tengu su dinai po ti pagai su prestidu, " E chini t'hat domandau dinai?" Hiat arrespustu Giuanni, "Ti dongu tottu gratis e t'happ' aggiudai a fairi s'arricoveru po su mulu e po su carrettoneddu. Tui d'hasi a podir'usai cumenti mellus creisi e seu cuntentu de ddu prestai a tui poita ses un'omini onestu e cuscenziosu e sciu puru c'hasi a imperai tottu beni. E un'antra cosa, Martinu, deu no seu ancora praticu de su trattori e no mi bollu ponniri a traballai in is bingias e in is fruttetus cosa mia poita timu de fai dannu. Po igussu ti pregu de mi permitti de mi fai provai in su terrenu cosa tua e, si ses de accordiu, ddu potzu arai e fresai tottu cantu esti, Naturalmenti, non t'hat a costai unu soddu, bistu ca mi fais unu prexeri mannu" , Martinu hiat ringratziau s'amigu e si fiat incamminau conca a domu pensendi a sa fortuna chi ddi fiat capitada e pensendi puru de ringratziai a Deus Hiat essi potziu fai medas traballus in su terrenu cosa sua in s'attongiu e speraiat de fai calencunu soddu in prusu. Candu fiat arribau a domu Boiccheddu fiat curtu contr'a su babbu po ddi nai chi is seminis fiant nascius.


No podir' essiri, fillu miu, funti passadas scètti pagus dis de chi ddus happu seminaus, Duncas is seminis no podint essiri pillonaus, Su pippiu ddiat pigau sa manu e ddiat portau aundi su babbu hiat fattu is sruccus. Martinu, a custu puntu, hiat biu chi veramenti is seminis hiant pillonau. S'omini fiat atturau meravigliau e dubbiosu pensendi chi intra pagu dis su soli hiat a essiri siccau tottu. A su fillixeddu no hiat nau nudda po no ddu intristai. Su mengianu e tottu Giuanni fiat beniu a ddu portai su mulu, su carrettoneddu e unu bellu pagu de ballas de foraggiu. Cun s'aggiudu de s'amigu, Martinu, cun truncus e sidas de linna frisca, hiat fattu su ricoveru po sa bestiedda e po su carrettoni, A merì Giuanni fiat benniu cun su trattori hiat traballau fintzas a s'incrasi po arai e fresai tottu su terrenu.\pard

Appustis chi s'amigu s'in ddi fiat andau, Martinu si fiat arregordau de is germoglius chi fianta spuntaus e fiat andau a ddu controllai impari a su piciocceddu. Boicheddu hiat ammostrau a su babbu is prantixeddas chi fianta nascias e crescianta vigorosasn In pagu tempus in su terrenu ci fianta migliaias de fundus de insalada de varius tipus, de prantixeddas de fasoleddu, de pisurci, de perdingianu e de piberoni, Pariada chi s'erbagiu e is lequminis no essinti sunfriu po nudda sa siccagna. Una xida dopu, Martinu hiat pigau sa sporta chi usada po portai sa linna de su boscu e hiat cumentzau a ndi tirai is fundus prus cumprius de cuppetta e de lattia biunda, Hiat arregotu unu bellu pagu de cadinus de birdura e ddus hiat carrigaus in su carru; hiat attaccau su mulu e fiat calau a bidda, Hiat firmau su carru innantis a sa buttega de frutta e birdura de s'amigu suu Franciscu a su cali hiat pregontau si ddi comprada unu pagu 'e cosa. Franciscu si fiat accostau a su carrettoneddu e fiat atturau senz'e fueddu castiendi is fundus pruppurus e cumpattus de s'insalada, Hiat pigau unu fundu de lattia e, appustis chi diat aprezzau su pesu, hiat nau chi depiat pesai assumancu très kilus, Cun unu gorteddu hiat segau a metadi unu fundu de cuppetta e hiat notau chi a s'internu fiatcumpattu, carnosu e croccanti. ~~Aundi has pigau kusta birdura Martinu? No hemmu mai biu insalada aicci bella" ~~D'happu traballada in su terrenu miu e m'hiat fai prexeri si mi ndi comprestisti unu pagu" hiat arrespustu Martinu, ~~Atru che comprai unu pagu; ti dda pigu tottu e ti dda pagu beni". Hianta portau tottu sa birdura ind'unu locali a fiancu de sa butteqa e s'amigu d'hiat pesada cun sa balanza a contrappesus. ~~Funti 150 kilus de cuppetta e 130 de lattia, Sa prima ti dd'happu a pagai a duamilaecincuxentus francus su kilu e sa lattia a duamila francus. Ti andada? Si ci fessiri bona benda, e non ddi dubitu, speru de ti porir donai calencuna cosa in prusu a condizioni chi tottu su chi produsis ddu portis a mei. Cumenti scis deu serbu quasi tott'is buttegas de bidda e de is biddas accanta. Fait biri kustu merì po ti donai su dina i" . Martinu non ddi podiat prus de su prexiu; fiat a su settimo cielo" po sa cuntentesa e appenas torrau a domu hiat contau tottu cantu a sa pobidda. Buiccheddu castiada su babbu cun teneresa e in su mentris is lagrimas dd' inciundianta sa cara. Su babbu dd'hiat pigau in brazzus e dd'hiat losingau a longu.

Dopu un paghedd 'e ora su pippiu ' fiat torrau a si setzi asuba e su truncu in s'aspettu de torrai a birri sa piciocca desu manteddu asulu,. Abetta, abetta, si fiat dormiu. Sa Fada ddia biu allombucau e accancarronau,mort’e frius e ddia imbussau cun su mantellu suu chi fiat callenti. No si fianta bius prusu ma kussu mantu hiat protettu su picioccheddu po tottu sa fida.

Roberto Pili - Assemini - 2002

 

Catalá - Español - Italiano - François - Português - Sardu - Galego...